घरगुती सबसिडी असलेला एलपीजी सिलिंडर ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याऐवजी काळ्या बाजारात जाण्याच्या तक्रारी अनेक वर्षांपासून सुरु होत्या. वितरण कर्मचारी आणि एजंट यांच्या एकमतामुळे ही समस्या अधिक गंभीर झाली होती. आता जागतिक परिस्थितीमुळे एलपीजीचा तुटवडा वाढत असताना, या गैरप्रकारांना आळा घालण्यासाठी केंद्र सरकारने Delivery Authentication Code (DAC) प्रणालीचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढवला आहे.
DAC प्रणाली नेमकी काय आहे?
DAC म्हणजे एकदा वापरता येणारा OTP कोड. ग्राहकाने सिलिंडर बुक केल्यानंतर त्याच्या नोंदणीकृत मोबाईलवर हा कोड येतो. सिलिंडर घेताना हा कोड डिलिव्हरी बॉयला दाखवल्यानंतरच डिलिव्हरी पूर्ण मानली जाते. यामुळे सिलिंडर खरोखर योग्य ग्राहकाकडे पोहोचल्याची डिजिटल नोंद तयार होते.
DAC च्या वापरात वाढ
एलपीजी संकट वाढल्यानंतर सरकारने या प्रणालीवर अधिक भर दिला आहे. पूर्वी सुमारे ५३ टक्के डिलिव्हरी DAC अंतर्गत होत होत्या, आता हा आकडा सुमारे ७२ टक्क्यांपर्यंत पोहोचला आहे. पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने तेल कंपन्यांना किमान ८० टक्के डिलिव्हरी DACद्वारे करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
तेल कंपन्यांची नवीन व्यवस्था
Oil Marketing Companies (OMCs) यांनी SMS आणि IVRS आधारित बुकिंग व्यवस्था देशभर लागू केली आहे. ग्राहकांना बुकिंग, कॅश मेमो आणि डिलिव्हरीच्या प्रत्येक टप्प्यावर मेसेजद्वारे माहिती दिली जाते. त्यामुळे संपूर्ण प्रक्रिया पारदर्शक झाली आहे.
गैरप्रकार कसे उघड होतात?
DAC शिवाय सिलिंडर दिला, तर सिस्टममध्ये तो अजूनही एजन्सीच्या स्टॉकमध्ये असल्याचे दिसते. यामुळे प्रत्यक्ष डिलिव्हरी आणि डिजिटल नोंद यामध्ये फरक स्पष्ट होतो आणि गैरव्यवहार लगेच समोर येतात. त्यामुळे पुरवठा साखळीवर नियंत्रण ठेवणे सोपे झाले आहे.
DAC सुरू करण्यासाठी काय करावे?
ग्राहकांनी काही सोप्या गोष्टी करणे आवश्यक आहे:
मोबाईल नंबर LPG कनेक्शनशी लिंक करा.
Indane, HP Gas किंवा Bharat Gas ॲप/एजन्सीकडे माहिती अपडेट करा.
IVRS द्वारे बुकिंग केल्यावर OTP आपोआप मिळतो.
SMS न आल्यास ग्राहक आयडी आणि ओळखपत्र घेऊन गॅस एजन्सीमध्ये जा.
काही वेळा OTP न मिळाल्यास आधार कार्डद्वारे पर्यायी पडताळणी करून सिलिंडर घेता येतो.
ग्राहकांसाठी मोठा दिलासा
सरकार ८० टक्के DAC वापराचे लक्ष्य गाठण्याच्या प्रयत्नात आहे. ही प्रणाली कमी खर्चात प्रभावी ठरत असून, अनुदानित सिलिंडर चुकीच्या हातात जाण्यापासून थांबवता येणार आहे. यामुळे ग्राहकांनी पैसे भरून बुक केलेला सिलिंडर आता खरोखर त्यांच्या घरापर्यंत पोहोचेल, असा विश्वास निर्माण केला जात आहे.
