सतत खोकला, ताप, लसिका ग्रंथींना (Lymph Nodes) सूज, थकवा किंवा कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना वजन कमी होणे ही लक्षणे दिसली की अनेकदा त्यामागे संसर्ग असण्याची शक्यता गृहीत धरली जाते. भारतात श्वसनमार्गाचे संसर्ग, क्षयरोग (टीबी) आणि इतर संसर्गजन्य आजार सामान्य असल्याने सुरुवातीला अशा लक्षणांवर संसर्गाच्या दृष्टीने उपचार होणे स्वाभाविक आहे. मात्र, लक्षणे अपेक्षित वेळेत कमी होत नसतील, वारंवार होत असतील किंवा हळूहळू वाढत असतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

कर्करोग आणि संसर्गाची लक्षणे सारखी का वाटतात?

संसर्ग आणि कर्करोग या दोन्ही परिस्थितींमध्ये शरीराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा सक्रिय होऊ शकते. त्यामुळे ताप, थकवा, भूक कमी होणे आणि सूज यांसारखी लक्षणे दोन्ही स्थितींमध्ये दिसू शकतात. काही वेळा शरीरातील ट्यूमर आसपासच्या ऊती किंवा अवयवांवर दबाव टाकतो. त्यामुळे खोकला, वेदना किंवा गिळताना त्रास यांसारखी लक्षणेही जाणवू शकतात.

सतत राहणाऱ्या खोकल्याकडे लक्ष द्या

खोकला हा सर्दी, फ्लू, ॲलर्जी किंवा इतर संसर्गांमुळे होण्याची शक्यता अधिक असते. मात्र, योग्य उपचार करूनही खोकला कमी होत नसेल किंवा तो वारंवार परत येत असेल, तर त्यामागचे कारण तपासणे गरजेचे आहे.

खोकल्यासोबत विनाकारण वजन कमी होणे, थुंकीतून रक्त येणे, छातीत दुखणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे अशी लक्षणेही दिसत असतील, तर वैद्यकीय तपासणी करून घेणे अधिक महत्त्वाचे ठरते.

लसिका ग्रंथींना सूज आली तर?

मान, काख किंवा जांघेच्या भागात लसिका ग्रंथींना सूज येणे हे अनेकदा संसर्गामुळे होते. त्यामुळे प्रत्येक गाठ म्हणजे कर्करोग असे नाही. मात्र, गाठ बराच काळ टिकून राहिली, तिचा आकार वाढत गेला किंवा ती असामान्य स्वरूपाची वाटत असेल, तर डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.

थकवा आणि वजन कमी होण्याकडेही लक्ष द्या

पुरेशी झोप घेतल्यानंतरही सतत थकवा जाणवत असेल किंवा कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना वजन कमी होत असेल, तर त्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. कर्करोगामध्येही अशी लक्षणे दिसू शकतात; मात्र, ही लक्षणे केवळ कर्करोगाचीच आहेत असे मानता येत नाही. इतर आजार, आहारातील बदल किंवा अनेक वैद्यकीय कारणांमुळेही असे होऊ शकते.

ताप आला म्हणजे कर्करोग असे नाही

तापाचे सर्वात सामान्य कारण संसर्ग आहे. त्यामुळे ताप आला म्हणून लगेच कर्करोगाची भीती बाळगण्याची गरज नाही. मात्र, तापाचे स्पष्ट कारण समजत नसेल, तो वारंवार येत असेल किंवा इतर असामान्य लक्षणांसोबत दीर्घकाळ टिकत असेल, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.

डॉक्टर कोणत्या तपासण्या सुचवू शकतात?

लक्षणांचे स्वरूप आणि रुग्णाच्या परिस्थितीनुसार डॉक्टर प्रथम वैद्यकीय इतिहास आणि शारीरिक तपासणी करतात. त्यानंतर गरजेनुसार रक्त तपासणी, इमेजिंग चाचण्या किंवा इतर तपासण्या सुचवल्या जाऊ शकतात. कर्करोगाचा संशय असल्यास काही परिस्थितींमध्ये बायोप्सीचीही गरज लागू शकते. कोणती तपासणी करायची हे लक्षणे आणि संभाव्य कारणांवर अवलंबून असते.

भारतात कर्करोगाचे प्रमाण किती?

IARC च्या GLOBOCAN 2022 च्या आकडेवारीनुसार, भारतात 2022 मध्ये 14,13,316 नवीन कर्करोगाच्या रुग्णांची नोंद झाली, तर कर्करोगामुळे 9,16,827 मृत्यू झाल्याचा अंदाज आहे. त्यामुळे कर्करोगाबाबत जागरूकता आणि वेळेवर वैद्यकीय तपासणी महत्त्वाची ठरते.

काही संसर्गांमुळेही कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो

काही विशिष्ट संसर्गांचा काही प्रकारच्या कर्करोगांशी संबंध आढळतो. उदाहरणार्थ, HPV (Human Papillomavirus) आणि हिपॅटायटिस B व C सारखे विषाणू काही कर्करोगांचा धोका वाढवू शकतात. मात्र, याचा अर्थ प्रत्येक संसर्गामुळे कर्करोग होतो असा नाही.

लक्षणांकडे दुर्लक्ष नको, पण घाबरूही नका

सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे प्रत्येक दीर्घकाळ टिकणारे लक्षण म्हणजे कर्करोग नाही. अनेकदा त्यामागे संसर्ग किंवा इतर सामान्य कारणे असू शकतात. मात्र, लक्षणे उपचारानंतरही कमी होत नसतील, वारंवार होत असतील किंवा त्यांची तीव्रता वाढत असेल, तर स्वतःहून औषधे घेत राहण्यापेक्षा डॉक्टरांकडून कारण तपासून घेणे योग्य ठरेल.

थोडक्यात, एखादे लक्षण सामान्य संसर्गासारखे वाटत असले तरी ते अपेक्षेप्रमाणे बरे होत नसेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. वेळेवर तपासणी केल्यास आजाराचे कारण स्पष्ट होण्यास आणि आवश्यक उपचार योग्य वेळी सुरू करण्यास मदत होऊ शकते.