श्रावण महिना म्हणजे भक्तिभावाने भारलेला काळ. या महिन्यात शिवपूजा, उपवास, अभिषेक आणि महादेवाचे नामस्मरण करण्याला विशेष महत्त्व दिले जाते. विशेषतः श्रावणातील सोमवार हे शिवभक्तांसाठी अत्यंत पवित्र मानले जातात. या दिवशी अनेक जण उपवास करतात, महादेवाला जलाभिषेक करतात आणि मनोभावे पूजा करतात. यंदा १३ ऑगस्टपासून श्रावण महिन्याला सुरुवात होत असून, श्रावणात एकूण चार सोमवार येणार आहेत. या प्रत्येक सोमवारी महादेवाला वेगवेगळ्या धान्याची शिवामूठ वाहण्याची परंपरा आहे. त्यामुळे कोणत्या सोमवारी कोणती शिवामूठ वाहायची, हे जाणून घेऊया.
यंदा किती श्रावणी सोमवार?
२०२६ मध्ये श्रावण महिन्यात चार श्रावणी सोमवार आहेत. प्रत्येक सोमवारची तारीख आणि त्या दिवशी वाहायची शिवामूठ पुढीलप्रमाणे -
पहिला श्रावणी सोमवार - १७ ऑगस्ट
श्रावणातील पहिला सोमवार १७ ऑगस्ट २०२६ रोजी आहे. या दिवशी महादेवाला तांदळाची एक मूठ शिवामूठ म्हणून अर्पण करावी.
दुसरा श्रावणी सोमवार - २४ ऑगस्ट
दुसरा श्रावणी सोमवार २४ ऑगस्ट २०२६ रोजी येणार आहे. या दिवशी तिळाची एक मूठ महादेवाला वाहावी.
तिसरा श्रावणी सोमवार - ३१ ऑगस्ट
तिसरा श्रावणी सोमवार ३१ ऑगस्ट २०२६ रोजी आहे. या दिवशी मुगाची एक मूठ शिवामूठ म्हणून अर्पण केली जाते.
चौथा श्रावणी सोमवार - ७ सप्टेंबर
श्रावणातील चौथा आणि शेवटचा सोमवार ७ सप्टेंबर २०२६ रोजी येणार आहे. या दिवशी गव्हाची एक मूठ महादेवाला वाहावी.
शिवामूठ कशी वाहावी?
शिवामूठ वाहण्यासाठी सकाळी स्नान करून स्वच्छ कपडे घालावेत. त्यानंतर महादेवाची पूजा करून शिवलिंगावर जलाभिषेक करावा. त्यानंतर त्या सोमवारनुसार ठरवलेले धान्य एक मूठ घेऊन महादेवाला अर्पण करावे. म्हणजेच पहिल्या सोमवारी तांदूळ, दुसऱ्या सोमवारी तीळ, तिसऱ्या सोमवारी मूग आणि चौथ्या सोमवारी गहू अशी शिवामूठ वाहण्याची परंपरा आहे.
लग्नानंतर पाच वर्षे शिवामूठ वाहण्याची पद्धत
लग्नानंतर सलग पाच वर्षे शिवामूठ वाहण्याची परंपरा आहे. श्रावणातील प्रत्येक सोमवारी शिवपूजा करून त्या-त्या सोमवारनुसार धान्याची एक मूठ महादेवाला अर्पण केली जाते. पाच वर्षे हे व्रत केल्यानंतर त्याचे उद्यापन करण्याची पद्धत आहे. मात्र, व्रत-वैकल्यांच्या पद्धती कुटुंब आणि परंपरेनुसार काही प्रमाणात वेगळ्या असू शकतात.
श्रावणी सोमवारचं व्रत कसं करतात?
श्रावणी सोमवारच्या व्रतासाठी एकच पद्धत सर्वांसाठी बंधनकारक नाही. प्रत्येक जण आपल्या श्रद्धा आणि क्षमतेनुसार व्रत करू शकतो. काही जण दिवसभर उपवास करतात, तर काही फळे किंवा दूध घेऊन उपवास करतात. काही जण दिवसातून एकदाच सात्विक आहार घेतात.
सोमवारी सकाळी लवकर उठून स्नान करून महादेवाची पूजा केली जाते. शिवलिंगावर पाणी अर्पण करून बेलपत्र आणि फुले वाहिली जातात. त्यानंतर शिवामूठ अर्पण करून महादेवाचे नामस्मरण केले जाते. सायंकाळी पूजा आणि आरती केल्यानंतर व्रत सोडण्याची पद्धत आहे.
(टीप : धार्मिक व्रत-विधींच्या पद्धती प्रदेश, कुटुंब आणि परंपरेनुसार वेगवेगळ्या असू शकतात. त्यामुळे आपल्या कुटुंबातील प्रचलित पद्धतीनुसार व्रत करावे.)